ISO 9001:2026: een evolutie, geen revolutie

Op woensdag 16 september werd ISO 9001:2026 gepubliceerd. Als QHSE Manager & Partner bij Pauwels Consulting nam ik de voorbije dagen de tijd om de wijzigingen grondig door te nemen. Mijn eerste conclusie: dit is een evolutie, geen revolutie. De structuur van de norm blijft grotendeels behouden.

Toch sluiten een aantal nieuwe accenten nauw aan bij de uitdagingen waarmee organisaties vandaag worden geconfronteerd. Zes belangrijke accenten sprongen er voor mij uit. Hieronder lees je welke dat zijn, en wat ze volgens mij in de praktijk zullen betekenen.

1. Klimaatverandering wordt onderdeel van de contextanalyse en stakeholderverwachtingen

Organisaties moeten voortaan expliciet beoordelen of klimaatverandering een relevant issue is voor hun bedrijf, en welke verwachtingen hun stakeholders daarover hebben.

Dit is geen volledig nieuwe eis. Ze werd al verwacht sinds het amendement op ISO 9001 dat in 2024 werd gepubliceerd. Organisaties die dat amendement correct hebben geïmplementeerd, zouden hier relatief weinig extra impact van moeten voelen.

Nieuw is dat de eis nu volledig geïntegreerd is in de norm zelf, in plaats van er los naast te staan als amendement. Voor sommige organisaties blijft de praktische impact beperkt. Voor andere zal ze zichtbaar worden in risicoanalyses, supply chains, klantverwachtingen en strategische keuzes. Kwaliteitsmanagement raakt nog sterker verweven met de bredere bedrijfscontext.

2. Kwaliteitscultuur en ethisch gedrag krijgen een plaats in de norm

Dit is, naar mijn mening, de meest impactvolle wijziging in de nieuwe norm. ISO 9001:2026 maakt kwaliteitscultuur en ethisch gedrag voor het eerst expliciet zichtbaar.

Topmanagement wordt niet langer enkel geacht processen en resultaten aan te sturen, maar ook actief een kwaliteitscultuur te bevorderen en zowel risico- als kansgericht denken te stimuleren. Kwaliteitscultuur en ethisch gedrag wordt ook expliciet gekoppeld aan de werkomgeving en hoe mensen samenwerken.

Ook medewerkers worden geacht zich bewust te zijn van de kwaliteitscultuur en de ethische verwachtingen binnen hun organisatie. Kwaliteitscultuur wordt zo een verantwoordelijkheid van de hele organisatie, niet enkel van het topmanagement.

3. Risico's en kansen worden duidelijker gescheiden

Risico's en kansen krijgen voortaan elk hun eigen aanpak en hun eigen evaluatie. Veel organisaties zijn al behoorlijk sterk in risicobeheer. Minder organisaties zijn even sterk in het systematisch identificeren en benutten van kansen.

Deze wijziging benadrukt dat kwaliteitsmanagement niet enkel gaat over het voorkomen van fouten, maar ook over het creëren van waarde en het stimuleren van verbetering.

Risico's en kansen worden niet langer als één geheel behandeld. Elk krijgt een eigen aanpak en een aparte plaats in de managementreview, waardoor organisaties explicieter zullen moeten evalueren of de genomen acties op beide vlakken daadwerkelijk doeltreffend zijn. Kansen krijgen voor het eerst dezelfde formele managementaandacht die risico's altijd al kregen.

4. Wijzigingsbeheer krijgt meer aandacht

Bij wijzigingen vraagt de norm nu expliciet aandacht voor communicatie, opvolging en evaluatie van de resultaten.

Organisaties krijgen steeds vaker te maken met digitalisering, nieuwe technologieën, reorganisaties en veranderende klantverwachtingen. De norm vraagt daarom om een meer gestructureerde aanpak van verandering. Niet enkel de wijziging zelf telt, maar ook hoe ze wordt gecommuniceerd, opgevolgd en geëvalueerd.

Organisaties zullen steeds vaker moeten aantonen dat de wijzigingen die ze doorvoeren daadwerkelijk bijdragen aan de effectiviteit van hun managementsysteem.

5. De managementreview krijgt een bredere focus

De managementreview wordt uitgebreid met een aparte evaluatie van de effectiviteit van acties rond risico's en kansen. Ze moet ook rekening houden met veranderingen in de behoeften en verwachtingen van relevante stakeholders.

De managementreview evolueert van een terugblik op prestaties naar een instrument voor strategische sturing. Organisaties zullen niet enkel moeten beoordelen of hun doelstellingen werden behaald, maar ook of hun acties rond risico's en kansen daadwerkelijk effectief waren en hoe de behoeften en verwachtingen van relevante belanghebbenden evolueren.

Dit versterkt de link tussen het kwaliteitsmanagementsysteem en de strategische besluitvorming binnen de organisatie.

6. Meer aandacht voor nieuwe werkvormen en technologieën

De informatieve toelichting bij de norm wijst erop dat hybride werken, werken op afstand en opkomende technologieën risico's en kansen kunnen creëren voor het beheren en beheersen van infrastructuur.

Wat mij opvalt, is dat artificiële intelligentie nergens expliciet wordt vermeld, ondanks alle aandacht die het vandaag krijgt. Ik vind dat een verstandige keuze. Technologie verandert sneller dan een norm herzien kan worden.

De norm focust daarom niet op specifieke technologieën, maar op het beheersen van de risico's en kansen die technologie met zich meebrengt, ongeacht de vorm die die technologie aanneemt.

Een evolutie, geen revolutie

Samen genomen herschrijven deze zes belangrijke accenten kwaliteitsmanagement niet. Ze scherpen het aan. De accenten verschuiven naar klimaat, cultuur, ethiek, veerkracht en kansen, naast de procesbeheersing waarop ISO 9001 altijd al gebouwd was. Organisaties die vandaag al met deze thema's bezig zijn, staan al een stap voor wanneer ISO 9001:2026 de referentienorm wordt.

Bij Pauwels Consulting helpen onze QHSE- en kwaliteitsmanagementconsultants organisaties om normen zoals deze te vertalen naar een managementsysteem dat ook effectief op de vloer werkt, niet enkel op papier. Wil je weten wat ISO 9001:2026 specifiek voor jouw organisatie betekent? Neem gerust contact op.